Słownik pojęć

kształcenie ogólne (general education)
Kształcenie ogólne – kształcenie mające na zapewnić rozumienie przedmiotów lub grup przedmiotów obejmujące programy z orientacją ogólną, nieskupiające się na określonej specjalizacji. Źródło: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 6 maja 2003 roku w sprawie Polskiej Klasyfikacji Edukacji
Zakres znaczeniowy jest zbliżony do europejskiego.

kształcenie przedzawodowe (pre-vocational education)
Okres kształcenia do momentu podjęcia kształcenia zawodowego. Obejmuje kształcenie w ramach domu rodzinnego i przedszkola oraz szkoły podstawowej i gimnazjum. Do szczególnych zadań kształcenia przedzawodowego należy: 1) wprowadzenie wstępne do świata pracy i gospodarki; 2) przygotowanie do wyboru zawodu. Źródło: Nowacki T., Leksykon pedagogiki pracy, 2004
Definicja ISCED odwołuje się do kształcenia formalnego podając dodatkowo wskaźnik ilościowy (25% treści programu musi mieć charakter zawodowy lub techniczny). Definicja polska traktuje zagadnienie znacznie szerzej, odwołując się do wiedzy zdobywanej także poza kształceniem formalnym.

kształcenie zawodowe (vocational education)
Kształcenie zawodowe obejmuje kształcenie przedzawodowe, właściwe kształcenie do zawodu i wszelkie formy dokształcania i doskonaleni zawodowego. Można, więc określić kształcenie zawodowe jako ogół celowo organizowanych czynności i procesów umożliwiających przygotowanie do zawodu, w tym i orientację zawodową, a w szczególności, przygotowanie do określonej pracy zawodowej w określonej gałęzi gospodarki i na określonym stanowisku pracy. Źródło: Nowacki T., Leksykon pedagogiki pracy, 2004

Definicja polska odwołuje się do kształcenia formalnego. W podanej polskiej definicji nie ma informacji o potwierdzaniu zdobytych w trakcie kształcenia kwalifikacji. Jednak, po zakończeniu kształcenia zawodowego w zasadniczej szkole zawodowej, technikum czy szkole policealnej uczeń może przystąpić do egzaminu potwierdzającego kwalifikacje zawodowe. Egzamin potwierdzający kwalifikacje zawodowe nie jest obowiązkowy. Dyplom potwierdzający kwalifikacje zawodowe wydaje okręgowa komisja egzaminacyjna.

wstępne kształcenie zawodowe ( initial vocational education and training)
Wstępne kształcenie i szkolenie zawodowe jest to kształcenie zawodowe prowadzone w systemie edukacji początkowej, zwykle przed wejściem uczącego się w życie zawodowe. Wstępne kształcenie i szkolenie wstępne prowadzone na każdym poziomie formalnej edukacji zawodowej bądź w ramach przysposobienia zawodowego. Również niektóre formy szkolenia prowadzonego po wejściu w życie zawodowe (np. przekwalifikowanie) mogą zostać uznane za szkolenie wstępne. Źródło: ReferNet, System wstępnego kształcenia i szkolenia zawodowego w Polsce, Warszawa 2005

kształcenie techniczne (technical education)
Kształcenie techniczne dzielimy na kształcenie ogólnotechniczne i kształcenie techniczno-zawodowe. Główne zadania kształcenia technicznego polegają na zaznajomieniu z podstawami wiedzy technicznej i technologii i rozwijaniu umiejętności, warunkujących prawidłowe wykonywanie prac, zgodnie z kierunkiem kształcenia zawodowego.
Źródło: Nowacki T., Leksykon pedagogiki pracy, 2004
Jest to termin węższy niż kształcenie zawodowe.

kształcenie wyższe (tertiary education/ higher education)
Kształcenie wyższe odbywa się w kolegiach (kolegiach nauczycielskich, nauczycielskich kolegiach języków obcych oraz kolegiach pracowników służb społecznych; poziom ISCED 5B), szkołach wyższych (ISCED 5A i ISCED 6) oraz w jednostkach naukowo badawczych (ISCED 6). Studia wyższe obejmują studia pierwszego stopnia (licencjackie), drugiego stopnia (magisterskie) oraz jednolite studia magisterskie. Kolegia nauczycielskie, nauczycielskie kolegia języków obcych oraz kolegia pracowników służb społecznych są zaliczane do systemu szkolnictwa wyższego na potrzeby porównań międzynarodowych, ale nie są uznawane za część systemu szkolnictwa wyższego w świetle legislacji krajowej (Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty).Źródło: System edukacji w Polsce, Eurydice, 2007

kształcenie policealne (post-secondary non-tertiary education)
Kształcenie w szkołach policealnych przygotowuje uczniów do pracy w zawodach robotniczych lub w zawodach i specjalnościach wymagających średniego wykształcenia. Czas trwania nauki zależy od zawodu i jest zdefiniowany w klasyfikacji zawodów szkolnictwa zawodowego (od 1 roku do 2,5 lat). Szkolnictwo policealne w polskiej kategoryzacji zaliczane jest do szkolnictwa na poziomie ponadgimnazjalnym (średnim), natomiast zgodnie z klasyfikacją ISCED – do poziomu 4.Źródło: System edukacji w Polsce, Eurydyce, 2007
Zakres znaczeniowy jest zbliżony do europejskiego.

kształcenie ustawiczne (continuing education)
Kształcenie ustawiczne (Nairobi 1976) to kompleks procesów oświatowych: formalnych, nieformalnych i incydentalnych, które niezależnie od treści, poziomu i metod umożliwiają uzupełnianie wykształcenia w formach szkolnych i pozaszkolnych, dzięki czemu osoby dorosłe rozwijają swoje zdolności, wzbogacają wiedzę, udoskonalają kwalifikacje zawodowe lub zdobywają nowy zawód, zmieniają swoje postawy.
Źródło: Strategia rozwoju kształcenia ustawicznego do roku 2010, MENiS, dokument przyjęty przez Radę Ministrów w dniu 8 lipca 2003 r.
Obecnie powoli odchodzi się od terminu” kształcenie ustawiczne” na rzecz terminu „uczenie się przez całe życie”.

kształcenie formalne ( formal education)
Kształcenie w systemie instytucjonalnym, którego wyróżnikiem jest nie tyle miejsce (np. szkoła lub instytucja szkoląca), co program umożliwiający zdobycie uznawanych w danym systemie prawnym kwalifikacji.Źródło: Słownik terminologiczny dla szczegółowego opisu priorytetów Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki

kształcenie nieformalne (non-formal education)
Kształcenie zamierzone (samodzielne uczenie się) i niezamierzone (występujące bezwiednie w sytuacjach życia codziennego, także w pracy poza organizowanymi tam szkoleniami formalnymi i pozaformalnymi). Źródło: Słownik terminologiczny dla szczegółowego opisu priorytetów Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki

kształcenie pozaformalne (informal education)
Kształcenie instytucjonalne i sformalizowane realizowane poza programami umożliwiającymi zdobycie uznawanych w danym systemie prawnym kwalifikacji (typowym przykładem są szkolenia oparte na doświadczeniu firm, korporacji, organizacji społecznych).Źródło: Słownik terminologiczny dla szczegółowego opisu priorytetów Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki

szkolenie (training)
Szkolenie, to forma kształcenia pozaszkolnego mająca na celu uzyskanie, uzupełnienie lub doskonalenie umiejętności i kwalifikacji zawodowych lub ogólnych, potrzebnych do wykonywania pracy, w tym umiejętności poszukiwania zatrudnienia.

program nauczania (curriculum)
Program nauczania jest to w polskim systemie oświaty opis sposobu realizacji celów i zadań ustalonych w podstawie programowej lub innych zadań wspomagających realizację tych celów. Przepisy dotyczące dopuszczania programów i podręczników do użytku szkolnego rozróżniają program nauczania ogólnego, który obejmuje co najmniej jeden etap edukacyjny i dotyczy kształcenia zintegrowanego, przedmiotu, ścieżki edukacyjnej, bloku przedmiotowego lub ich części ; oraz program nauczania dla zawodu i program nauczania dla profilu kształcenia ogólnozawodowego, który stanowi zbiór usystematyzowanych, celowych układów umiejętności i treści nauczania, ujętych w podstawie programowej kształcenia w zawodzie albo w podstawie programowej kształcenia w profilu kształcenia ogólnozawodowego, określonych w odrębnych przepisach, wraz ze wskazówkami dotyczącymi realizacji procesu kształcenia i oceniania osiągnięć edukacyjnych ucznia. Źródło: Rozporządzenie MENIS z dnia 5 lutego 2004 r. w sprawie dopuszczania do użytku szkolnego programów wychowania przedszkolnego, programów nauczania i podręczników oraz cofania dopuszczenia.

efekty uczenia się (learning outcomes)
Stwierdzenia oznaczające to co, uczący się wie, rozumie i potrafi wykonać po ukończeniu jakiegoś okresu uczenia się, ujęte w kategoriach wiedzy i umiejętności oraz innych kompetencji niezbędnych do podejmowania działań na poziomie odpowiadającym zdobytej wiedzy i umiejętnościom.
Źródło: Od Europejskich do Krajowych Ram Kwalifikacji, Warszawa 2009

kwalifikacje zawodowe (vocational qualification)
Definicja I
Kwalifikacje zawodowe, to układ umiejętności, wiadomości i cech psychofizycznych niezbędnych do wykonywania zadań zawodowych wchodzących w skład zawodu. Wyróżnia się kwalifikacje ponadzawodowe, ogólno zawodowe, podstawowe dla zawodu i specjalistyczne. Źródło: Krajowe Standardy Kwalifikacji Zawodowych - Rozwój i współpraca - Projekt „Opracowanie i upowszechnienie Krajowych Standardów Kwalifikacji Zawodowych” realizowany przez Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej Departament Rynku Pracy, Warszawa 2007

Definicja II
Formalny wynik procesu oceny i walidacji uzyskany w sytuacji, w której właściwy organ zgodnie z ustaloną procedurą stwierdził, że dana osoba osiągnęła efekty uczenia się zgodne z określonymi standardami.
Źródło: Od Europejskich do Krajowych Ram Kwalifikacji, Warszawa 2009

umiejętności zawodowe (vocational skills)
Umiejętności to zdolność do wykonywania czynności prowadzących do zrealizowania zadania zawodowego Źródło: Krajowe Standardy Kwalifikacji Zawodowych - Rozwój i współpraca - Projekt „Opracowanie i upowszechnienie Krajowych Standardów Kwalifikacji Zawodowych” realizowany przez Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej Departament Rynku Pracy, Warszawa 2007 Zakres pojęciowy polskiej definicji jest znacznie węższy niż europejskiej. Jednak warto pamiętać, że zazwyczaj umiejętnościom towarzyszy wiedza i cechy psychofizyczne. W takim układzie triady zakres pojęciowy jest zbliżony do definicji europejskiej. W definicji polskiej nie podaje się podziału na umiejętności kognitywne i praktyczne.

kompetencje (competencies)
Zbiór efektów uczenia się, czyli to co dana osoba wie, rozumie i jest w stanie wykonać.
Źródło: Od Europejskich do Krajowych Ram Kwalifikacji, Warszawa 2009

kompetencje kluczowe (key competencies)
Kompetencje zdefiniowane w zaleceniu Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 18 grudnia 2006 r.w sprawie kompetencji kluczowych w procesie uczenia się przez całe życie (2006/962/WE) jako połączenie wiedzy, umiejętności i postaw odpowiednich do sytuacji. Kompetencje kluczowe to te, których wszystkie osoby potrzebują do samorealizacji i rozwoju osobistego, bycia aktywnym obywatelem, integracji społecznej i zatrudnienia. W ramach zalecenia ustanowiono osiem kompetencji kluczowych:
1) porozumiewanie się w języku ojczystym,
2) porozumiewanie się w językach obcych,
3) kompetencje matematyczne i podstawowe kompetencje naukowo- techniczne,
4) kompetencje informatyczne,
5) umiejętność uczenia się,
6) kompetencje społeczne i obywatelskie,
7) inicjatywność i przedsiębiorczość oraz
8) świadomość i ekspresja kulturalna.
Źródło: Słownik terminologiczny dla szczegółowego opisu priorytetów Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki

krajowe ramy kwalifikacji (national qualification framework)
Instrument służący do klasyfikacji kwalifikacji zgodnie z zestawem kryteriów dla określonych osiąganych poziomów nauczania. Jego zadaniem jest integracja i koordynacja krajowych podsystemów kwalifikacji, zapewnienie nie dyskryminujących warunków i poprawę przejrzystości, dostępu, stopniowania i jakości kwalifikacji w odniesieniu do rynku pracy i społeczeństwa obywatelskiego. Źródło: Słownik terminologiczny dla szczegółowego opisu priorytetów Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki

walidacja (validation)
Proces potwierdzania, że określone, poddanie ocenie osiągnięcia w uczeniu się, uzyskane przez uczącego się, odpowiadają efektom wymaganym dla uzyskania danej kwalifikacji. Źródło: Od Europejskich do Krajowych Ram Kwalifikacji, Warszawa 2009